|
1970 yılında FRITZ DRIECHER / Almanya firmasının
teknik yardımı ile imaline başladığımız YÜK AYIRICILAR,
çok az bakım gerektiren sade cihazlar olmakla beraber
benzerlerine göre daha yüksek açma kapasitelerine
sahip olup fonksiyonlarını mükemmel ifa ederler.
Bu özellikleri nedeniyle gerek mem leketimizde
ve gerekse Almanya'da en çok aranan Yük Ayırıcılarıdır.
Dahili ve Harici tipleri mevcuttur.
|
 |
 |
| |
(Resim 1)
|
Yay ile çabuk açma ve çabuk kapamalıdır. Açma ve kapama
hızı operatörün hareketinden bağımsız ve toplam açma
zamanı takriben 0,1 saniyedir. Kapamada önce ana
bıçak kontaklar, daha sonra yardımcı çabuk açma kontakları
devreye girer. Açmada ise önce ana bıçak kontaklar ve hemen
sonra da çok kısa süre yükü üzerine alan çabuk açma kontak
çubukları devreden çıkar. Çabuk açma kontak çubuklarının
ucuna yüksek ısıya dayanıklı özel sert metal parça ilave
edilmiştir. Açma sırasında, bu metal uç ile sabit
kontak arasında meydana gelen ark, ark söndürme hücrelerinde
söndürülür. Ark söndürme süresi takriben 20-45 milisaniyedir.
Küçük akım değerlerinde söndürme cidar soğutma
hadisesi ile olur. Daha büyük akım sahasında ise söndürme,
basınç hücresinde doğan ve genişleme hücresine itilen söndürme
gazı akımında olur. Her şekilde çeşitli söndürme prensiplerinin
mantıklı bir kombinasyonu hakimdir.
Ark hücreleri kuru sistemdir. Herhangi
bir söndürme akışkanı veya tazyikli hava kullanılmadığı
tozunu almaktan başka bir bakım gerekmez.
KUMANDA genellikle eldedir. Ancak istenirse
elektromotor kumandalı olabilir.
Montaj şekli genellikle dikeydir. Ancak
istenirse Resim 2'deki gibi yatay
ayakta veya tavana da monte edilebilir. Ancak ayarların
buna göre yapılabilmesi için sipariş esnasında montaj
şekli bildirilmelidir. Yatay montajda kesme gücünün
%20 azalacağı düşünülmelidir.
(Resim 2)
DAHİLİ
TİP H22 YÜK AYIRICILARININ TEKNİK DEĞERLERİ
(TABLO I)
| ANMA GERİLİM
|
Ur
|
kV
|
12
|
24
|
36
|
| ANMA FREKANSI |
fr
|
Hz
|
50
|
50
|
50
|
| ANMA AKIMI |
Ir
|
A
|
630
|
1250
|
630
|
1250
|
630
|
1250
|
| ANMA DARBE AKIMI |
Ip
|
kA
|
50 |
75 |
50
|
75
|
32
|
75
|
| ANMA KISA
SÜRE AKIMI |
Ik
|
kA
|
20
|
30
|
20
|
30
|
12,5
|
30
|
| ANMA KAPAMA AKIMI |
Ima
|
kA
|
50
|
40
|
35
|
30
|
20
|
20
|
| ANMA AÇMA AKIMI |
I1
|
A
|
630
|
1250
|
630
|
1250
|
400
|
1000
|
| ANMA-RING AÇMA AKIMI |
I2a
|
A
|
630
|
1250
|
630
|
1250
|
630
|
1250
|
| ANMA-TRAFO BOŞTA AÇMA
AKIMI |
I3
|
A
|
50
|
50
|
40
|
| ANMA-KABLO ŞARJ AÇMA
AKIMI |
I4a
|
A
|
35
|
35
|
20
|
Anma Dayanma Darbe
Gerilimi 1.2/50 mikro saniye
|
Faz-Toprak
|
kV
|
75
|
125
|
170
|
|
Faz-Faz
|
kV
|
75
|
125
|
170
|
|
Açma Aralığı
|
kV
|
85
|
145
|
195
|
Anma Dayanma Alternatif
Gerilim 50 Hz
|
Faz-Toprak
|
kV
|
28
|
50
|
70
|
|
Faz-Faz
|
kV
|
28
|
50
|
70
|
|
Açma Aralığı
|
kV
|
32
|
60
|
80
|
Daha geniş uygulama sahası elde
etmek için üç tipi mevcuttur.
1) Tip: H 22
EK
Tek salt yayı vardır. Salt kilitli
değildir, yani otomatik açma yapamaz. Sadece operatörün
isteği ile açma veya kapama yapabilir.
UYGULAMA:
Otomatik açmanın istenmediği, yük altındaki açma kapamalarda,
yük manevralarında, ring şebekelerde, yukarıdaki Tablo
1 'deki değerler içerisinde kalınmak şartı ile büyük
bir emniyet ve rahatlıkla kullanılır. Bu gibi tesislerde
kısa devre veya arıza korumaları genellikle salt tesisindeki
ana kesiciler vasıtasıyla yapılır. Ancak tesisin özelliği
nedeniyle yük seksiyonerlerinin olduğu yerde de kısa devrelere
karşı koruma istenirse, şalterin alt veya üstüne sigorta
ilave edilir.
Örnek olarak 30 kV bir sistemde Ir = 630
Amp. bir H22 EK şalter düşünürsek:
Anma Açma Akımı I1 (Yani 20 açma için) = 400 Amp. (20.5
MVA)
Yük Açma Akımı I1 (Yani 200 açma için) = 40 Amp. (2000 kVA)
işletmenin isteği doğrultusunda, işletme 20 açma ömrünü
uygun görüyorsa 20500 kVA, 200 açmalık ömür istiyorsa 2000
kVA yüke kadar olan manevralar için bu ayırıcıları güvenle
kullanılabilir. Söz konusu açma adetleri sonunda ark hücreleri
ve gerekirse kontakların değiştirilmesi tavsiye edilir.
Kapasitiv yüklerde, bir kapasitör tesisinde
ise Açma Akımı = 20 Amp., yani 36 kV sistemde takriben 1000kVAR'dir.
2) Tip: H 22
EA (Resim
3)
| Çabuk - Kapamalı ve
Çabuk - Açmalı (Otomatik açmalı) |
 |
|
|
Biri kapama, diğeri açma olmak üzere iki salt yayıi vardır.
Salt KİLİTLİDİR, yani otomatik açtırma yapmak mümkündür.
Kapama yalnızca operatörün isteği ile mümkündür. Açma operatörün
isteği ile olabileceği gibi, bir röle veya sigorta ihbari
ile otomatik de olabilir. Bir açma bobin ilavesi mümkündür.
UYGULAMA:
Bir röle vasıitası ile otomatik açma veya bir magnet vasıtası
ile uzaktan açma istenen, 1. maddedeki H22 EK'nin kullanıldığı
her yerde kullanılabilir.
Örnek: YILDIZ DAĞITIM SİSTEMİNDE UYGULAMA: Dağıtım
kollarında meydana gelen kısa devre arızalarının çoğu (%70
kadarı) çok kısa süreli ve geçicidir. Bu kolların başında
sigortalı yük seksiyoneri varsa sigorta görevini 10 milisaniyeden
daha kısa zamanda yerine getirdiği için, geçici de olsa
bütün kısa devrelerde şalterin açmasına ve devrenin kesilmesine
yolaçacaktır. Bu durum özellikle büyük işletmelerde ekonomik
olmayan sonuçlar doğurur. Ancak, salt mekanizması otomatik
açmaya elverişli (H22 EA) Yük Ayırıcılarını sigortasız fakat
Özel bir röle ile kullanarak,sadece kalıcı kısa devrelerde
arızalı kolu otomatik olarak ayırmak mümkündür.
|
Düğüm noktasına girişte ana hat üzerindeki kesici
tekrar-kaplamalı veya normal olabilir.
1)
Kesici tekrar kapamalı ise;
Arıza halinde ana kesici açar ve
çok kısa bir süre sonra (0,3 - 0,5 saniye) tekrar
kapatır. Bu süre esnasında kol üzerindeki yük seksiyoneri
kapaiı kalır. Şayet arıza geçici olmuş ve kesicinin
açık kaldığı süre esnasında ortadan kalkmış ise,
kesicinin tekrar kapanmasından sonra besleme normal
olarak devam eder.
Fakat arıza devamlılık gösteriyorsa,
ana kesici yeniden açacaktır. Bu ikinci aşamadan
yaklaşık 10 saniye kadar sonra (ki bu süreyi isteğe
göre ayarla mak mümkündür) arızalı hattın başındaki
yük ayırıcısı otomatik olarak açar. Ana kesici ikinci
kez tekrar kapattığında artık arızalı hat devreden
çıkmış olacağından arızasız kollara normal olarak
besleme yapacaktır. (Resim 4)
|
 |
|
(Resim 4)
|
2) Kesici
tekrar-kapamalı değilse;
Bu durumda arıza halinde ana hat başındaki
kesici açar ve ardından, yaklaşık 10 saniye sonra arızalı
hat başındaki yük ayırıcısı açacaktır. Operatör, ana hat
başındaki kesiciyi tekrar kapattığında arızalı hat artık
devreden çıkmış durumdadır.
Aynı tarz uygulama O.G. hava hattı ile
dağıtım sisteminde de harici tip yük seksiyonerieri ile
yapılabilir,
|
3)
Tip: H 22 SEA (Resim
5)
Yukarıdaki H22 EA tipinin alttan
sigorta ilavelisidir. Sigortalar Tip: H220/ACT
veya H221/ACT mekanik açtırmalı pimli
tiplerdir. Sigorta attığında fırlayan pim
takriben 80-100 Newtonluk bir çarpma kuvvetine sahiptir.
Böylece bir arıza halinde herhangi bir sigortasının
atması neticesinde pim şalterin açtırma mekanizmasını
tahrik ederek şalterin otomatik açmasını sağlar.
Açma hadisesi sigortanın atmasından sonra olacağı
için, açma anında şalterin üzerinde yalnızca normal
yükü bulunacaktır. |
 |
|
H 22 SEA
(Resim 5)
|
UYGULAMA:
Genellikle, dağıtım TRANSFORMATÖRLERİNİN korunmasında
kullanılır.
Transformatörü aşırı yüke karşı en emin ve
ekonomik koruma, yükün geldiği sekonder (A.G.) tarafından
yapılır. Primer (Y.G.) tarafında ise kısa
devre ve arıza akımlarına karşı koruma yapılır, ki
bunun için en ideal cihaz akım tahditli sigortalardır,
bu tip sigortalar kısa devre akımını daha
bir inci yarı dalgadaki akım yükselişinde, 10 mili-saniyeden
daha kısa sürede keserek tesisi termik ve dinamik
zorlamalardan korur. (Resim
6) |
IS Ergime akımı
ID Kesilen akım (Geçebilecek akım)
Ik(t) Sigorta yerine metalik
bir köprü olsa geçebilecek kısa devre akımı
IP Darbe kısa devre akımı
tS Ergime süresi
tL Sönme süresi |
|
H22 SEA yük ayırıcıları, bir arıza halinde sigortalarının
herhangi birisinin atmasını takiben otomatik olarak devreyi
açarak tesisin tek veya iki faz üzerinde
kalmasını önler. Şaltere bir açtırma mağneti ilave edilerek,
transformatördeki termometre veya Bucholz rölesinden gelebilecek
bir ihbar ile de otomatik açtırma yapmak mümkündür.
Bir arıza
durumunda şalterin otomatik açması, ancak
sigortalardan biri attıktan sonra mümkün olacağına göre,
açmanın yalnızca normal yük altında olabileceği ortadadır.
Bu nedenle transformatör uygulamasında kısa devre
yükleri bakımından sigortalı yük seksiyonerlerinin hangi
şebekelerde kullanılabileceğini, sigortaların kısadevre
kesme güçleri belirler. Örneklenecek olursa kısa
devre yükü 800 MVA olan bir şebekedeki dağıtım transformatörünün
önünde kullanılacak yük seksiyonerinin sigortaları en
az 800 MVA'lık bir kesme gücüne sahip olmalıdır. Yük
seksiyonerinin nisbeten küçük olan açma kapasitesinin,
(mesela 10 MVA) şebekenin kısa devre
yükü ile bir ilgisi yoktur ve yalnızca kumanda edeceği
devrenin normal yükü ile ilgilidir.
Çok zayıf bir ihtimal olarak, operatörün
isteyerek şalteri açması sırasında, henüz sigortayı attırmayacak
kadar ve fakat şalterin gücünden büyük bir arıza akımı
var olacağı düşünülebilir. Çok az da olsa böyle
bir ihtimali sigortalar ile önlemek mümkündür,
şöyle ki;
Şalterin toplam açma süresi 100 milisaniyedir. Şayet,
şalterin maksimum açma gücündeki bir akımı en fazla 100
milisaniyede kesebilen bir sigorta kullanılacak olursa
şalter açtığı anda üzerinde hiçbir zaman gücünden fazla
bir yük bulunmayacaktır.
ÖRNEK: 30 kV
H22 SEA 30/36 kV, 630 A. Yük Ayırıcısının,
a) Anma açma akımı I 1 (20)= 400 Amp.'dir. (Tablo
I)
b)Bu 400 Amp akımı 100 milisaniyede kesebilen sigorta
ise I r = 50 Amp.'dir. (Sigorta prospektüsü akım-zaman
karakteristiğine bakınız).
c) I r =50 Amp.'lik sigortanın kullanılabileceği
transformatör ise 1250 kVA'dır. (Sigorta prospektüsüne
bakınız). Bu durumda 36kV tesislerde
1250 kVA gücüne kadar transformatörler için bu yük ayırıcısı
kullanmak güvenlidir.
Aynı şekilde:
ÖRNEK
15 kV
H22 SEA 15/17.5 kV. 630 A. Yük Ayırıcısı için
a) Anma açma akımı I1 (20)= 630 Amp.
b) Kullanılabilecek en büyük, Tip H220/ACT veya
Tip H221/ACT sigorta Ir= 75 Amp.
c) Buna uygun Transformatör gücü 1000 kVA |
ÖRNEK 10
kV
H22 SEA 10/12 kV. 630 A. Yük
Ayırıcısı için
a) Anma açma akımı I1 (20) = 630 Amp.
b) Kullanılabilecek en büyük, Tip H220/ACT
veya Tip H221/ACT sigorta Ir = 75 Amp.
c) Buna uygun Transformatör gücü 630 kVA. |
ÖRNEK 6 kV
H22 SEA 10/12 kV. 630 A. Yük
Ayırıcısı için
a) Anma açma akım I1 (20) = 630 Amp.
b) Kullanılabilecek en büyük. Tip H220/ACT veya Tip
H221/ACT sigorta Ir = 75 Amp.-
c) Buna uygun Transformatör gücü 400 kVA |
NOT: Yukarıda sözünü ettiğimiz
çok zayıf ihtimal, göz önüne alınmazsa kullanma alanı
daha da genişleyecektir. Kullanılacak pimli sigortaların,
termik koruma sistemli olması, sigorta için zararlı akım
sahasını önlediğinden güvenliği çok daha arttırır.
ÜÇ
KUTUPLU
YÜK SEKSİYONERİ H22 EK-H22 EKY (Topraklamalı)
Çabuk kapama ve çabuk açmalı (Otomatik açmasız)
(Resim 7)
Ur
kV
|
Ir
A |
L |
L 1 |
a |
b |
c |
d |
e |
f |
~g |
~h |
~H1 |
~H2 |
p |
t |
| 12 |
400 |
566 |
593 |
280 |
310 |
600 |
640 |
250 |
468 |
596 |
408 |
245 |
255 |
210 |
195 |
| 630 |
| 483 |
604 |
| 17,5 |
400 |
681 |
718 |
350 |
380 |
710 |
750 |
300 |
545 |
730 |
498 |
298 |
310 |
275 |
225 |
| 630 |
565 |
740 |
| 36 |
400 |
926 |
971 |
450 |
500 |
1000 |
1040 |
400 |
645 |
964 |
632 |
433 |
445 |
400 |
255 |
| 630 |
665 |
974 |
Tablonun tamamını görmek için tıklayınız.
İsteğe bağlı ekler:
- 12 kV serisi için
p=155 mm faz aralığı
- Daha büyük faz
ara mesafeleri (p) ilave ücret karşılığı olarak
- Faz ara plakası
El ile kumanda:
- 320 mmdişli tahrik kolu ve izole şalt
çubuğu vasıtası ile
- T/T kumanda mekanizması
ile
- D-Z kumanda mekanizması ile yapılabilir.
Arzu edilirse yardımcı pozisyon şalteri bağlanır.
Ağırlıklar aşağıdan veya yukarıdan topraklamalı şalterler
içindir.
ÜÇ
KUTUPLU
YÜK SEKSİYONERİ H22 EA - H22 EAY (Topraklamalı)
Çabuk kapama ve çabuk açmalı (Otomatik açmalı)
(Resim 8)
VDE - Sınıf
|
Normal Akım
A |
a |
b 1 |
c |
d |
e |
f |
~g |
~h |
~H1 |
~H2 |
p |
t |
| 12 |
400 |
280 |
450 |
600 |
640 |
250 |
468 |
596 |
408 |
245 |
255 |
210 |
195 |
| 630 |
| 483 |
604 |
| 17,5 |
400 |
350 |
520 |
710 |
750 |
300 |
545 |
730 |
498 |
298 |
310 |
275 |
225 |
| 630 |
565 |
740 |
| 36 |
400 |
450 |
640 |
1000 |
1040 |
400 |
645 |
964 |
632 |
433 |
445 |
400 |
255 |
| 630 |
|
665 |
974 |
Tablonun tamamını görmek için tıklayınız.
İsteğe bağlı ekler:
- 12 kV serisi için P=155 mm faz aralığı
- Daha büyük faz ara mesafeleri(P) ilave
ücret karşılığında
- Faz ara plakası
El ile kumanda:
- 320 mm dişli tahrik kolu ve izole şalt
çubuğu vasıtası ile
- T/T kumanda mekanizması ile
- D-Z kumanda mekanizması ile yapılabilir.
Ağırlıklar aşağıdan veya yukarıdan topraklamalı
şalterler içindir.
H22 EA yük seksiyoneri ilave olarak arzu edilirse aşağıdaki
cihazlarla donatılabilir.
- Yardımcı Pozisyon Şarteri
- Açma Bobini(110 veya 220 V alternatif
akım) veya (24, 60, 110 veya 220 V doğrudan akım)
ÜÇ
KUTUPLU
YÜK SEKSİYONERİ H22 SEA
Çabuk kapama ve çabuk açmalı (Otomatik açmalı) ve alltan
mekanik açtırmalı(pimli) sigortalı
H22 SEA Yük Seksiyoneri ilave
olarak arzu edilirse aşağıdaki techizat ile donatılabilir.
- Alttan veya üstten topraklama şateri(çabuk kapamalı
veya çabuk kapamasız, mekaniki kilitlemeli veya kilitlemesiz).
- Durum yardımcı şalteri.
- Açma bobini(110 veya 220 V alternatif akım) veya (24,
60, 110 veya 220 V doğru akım)
El ile Kumanda:
- 320 mm dişli tahrik kolu ve izole şalt çubuğu vasıtası
ile
- T/T kumanda mekanizması ile
- D-Z kumanda mekanizması ile
(Resim 9)
VDE- Sınıfı
|
Normal Akım A |
a1 |
a |
b1 |
c |
d |
e |
f |
~g |
~h |
~H1 |
~H2 |
p |
r |
s |
| 12 |
400 |
420 |
280 |
870 |
600 |
640 |
250 |
920 |
596 |
408 |
245 |
- |
210 |
155 |
325 |
| 17,5 |
400 |
540 |
350 |
1100 |
710 |
750 |
300 |
1130 |
730 |
498 |
298 |
310 |
275 |
155 |
475 |
| 36 |
400 |
660 |
450 |
1300 |
1000 |
1040 |
400 |
1340 |
964 |
632 |
433 |
440 |
400 |
165 |
570 |
Tablonun tamamını görmek için tıklayınız.
12 kV serisi için P=155 mm faz aralıklı
alanı isteğe tabidir.
H22
YÜK AYIRICILARI MONTAJ ve BAKIM
NAKİL ve AMBARLAMA
Şalteriniz geldiğinde ambalajını derhal açınız. Nakil
esnasında bir hasar vuku bulmuşsa zamanında tesbit ederek
gerekli yerlere müracaat ediniz. Üzerindeki toz ve ambalaj
döküntülerini temizledikten sonra hasar, rutubet ve kirlenmeye
karşı iyi koruyacak tarzda ambarlayınız.
Şalteri taşırken yalnızca şasi kısmından tutunuz ve
asla ark hücre tertibatından, bıçak ve sabit kontaklardan
ve izolatörlerden tutmayınız.
MONTAJ
Tesbit civataları sıkılırken şalter şasisi asla kastırılmamalı
ve gerdirilmemelidir.
Cihazı doğrudan doğruya duvara monte etmeyiniz, zira duvar
yüzü düzgün olmayabilir. Duvara daha önceden tam tesviyesinde
tesbit edilmiş traversler üzerine veya duvara evvelce
tesbit edilmis 4 saplamaya 8 somun kullanarak şasiyi
hiç kastırmadan monte etmeniz gereklidir.
Bara veya kablo iletkenleri bağlanırken, bağlantı kontakları
asla çekme, itme veya döndürme kuvvetine maruz bırakılmamalıdır.
Yuvarlak iletken kullanılıyorsa, şalterin bağlantı
kontaklarına bağlarken mutlaka özel klemens kullanınız.
İletken bağlamadan önce klemensin altını şalterin
bağlantı kontaklarına iyice tesbit ediniz. Ark söndürme
hücreleri asla gerdirilmemelidir, aksi halde çabuk açma
kontak çubuklarının merkezi çarpması temin edilemez. Somunları
sıkarken daima çift anahtar kullanmanızı, birisi ile somunu
sıkarken diğeri ile civatayı tutmanızı tavsiye ederiz.
Boya veya badana esnasında veya şasinin nakli veya montajda
bozulan boyaların boyalarının düzeltilmesi gerekiyorsa
şalterin yatak, hareketli parçalan, yayları, galvaniz
metal aksam, izolatör ve kontaklarına asla boya gelmemelidir.
Kumanda mekanizması öyle ayarlanmalıdır ki, gerek kapama
ve gerek açmada şalter mili çarpma-son tahdit durumuna
varsın.
İŞLETMEDEN ÖNCEKİ KONTROL
İstisnasız her şalter ayarlanmış ve denenmiş olarak
işletmemizi terk eder. Böyle olmasına rağmen işletmeye
alınmadan önce şalterin fonksiyonlarını aksaksız olarak
yaptığı denenmelidir.
- Şalter milinin çarpma parçası kapama ve açmada son tahdit
durumuna varıyor mu ?
- Çabuk açma kontak çubukları ark söndürme hücresindeki
deliklere merkezi çarpıyor mu ?
Aksi halde düzeltiniz.
- Sigortalı yük seksiyonerlerinde sigorta ile açma fonksiyonunu,
takriben 6-7 kg.'lık pim
çarpma kuvvetine sahip özel deney patronu ile deneyiniz.
- Şalter üzerindeki ve izole kısımlardaki toz ve montaj
kirlerini kuru bir bezle temizleyiniz.
BAKIM
Salt cihazlarınızı, her tesisin durumuna tabi olarak,
belli zaman aralığı ile temizlemenizi tavsiye ederiz
- Ark hücreleri katiyetle bakım gerektirmez.
- Çabuk açma kontak çubukları asla ne yağ ne vazelinle
temas etmemelidir. Temiz ve kuru olmalıdır.
- Kontak parçaları üzerindeki toz ve yağ artıklarını kuru
bir bezle iyice temizleyiniz.
- Bıçak kontaklar ve bunların temas ettiği alt ve üst
ana kontakları MOLIKODE DX-Yağ ile
veya vazelinle yağlayınız.
- Bütün yatak ve mafsalların rahat hareket edip etmediğini
kontrol ediniz ve yatakları
yağlayınız.
- İzolatörleri temizleyiniz.
- Şalteri deneyiniz.
|
Yazıcı Dostu Görünüm
PDF
Broşür
